ગજેન્દ્ર મોક્ષ સ્ત્રોત | Gajendra Moksha Stotram Gujarati Lyrics PDF

ગજેન્દ્ર મોક્ષ સ્ત્રોત શું છે?

“ગજેન્દ્ર”નો અર્થ હાથીઓનો રાજા અને “મોક્ષ”નો અર્થ સંસારના બંધન તથા અજ્ઞાનમાંથી મુક્તિ છે. ગજેન્દ્ર મોક્ષ ભગવાન વિષ્ણુ દ્વારા ગજેન્દ્રને ગ્રાહના ચંગુલ અને ભૌતિક બંધનમાંથી મુક્ત કરવાની કથા છે.

ગજેન્દ્ર મોક્ષ સ્તોત્રમાં ભગવાનને માત્ર સંકટ દૂર કરનાર દેવ તરીકે નહીં, પરંતુ સૃષ્ટિના મૂળ કારણ, સર્વના સાક્ષી, મન અને વાણીથી પર, અનંત શક્તિશાળી અને મોક્ષના સ્વામી તરીકે પ્રાર્થના કરવામાં આવી છે.

ગજેન્દ્ર મોક્ષનો શાસ્ત્રીય સ્ત્રોત

ગજેન્દ્ર મોક્ષનો પ્રસંગ શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના આઠમા સ્કંધમાં આવે છે.

• અધ્યાય 2માં ત્રિકૂટ પર્વત, સુંદર સરોવર, ગજેન્દ્ર પર ગ્રાહનો હુમલો અને લાંબા સંઘર્ષનું વર્ણન છે.
• અધ્યાય 3માં ગજેન્દ્રની પ્રાર્થના, ભગવાન વિષ્ણુનું આગમન અને ગજેન્દ્રની મુક્તિનું વર્ણન છે.
• અધ્યાય 4માં ગજેન્દ્ર અને ગ્રાહના પૂર્વજન્મ તથા બંનેને મળેલી મુક્તિ સમજાવવામાં આવી છે.

ગજેન્દ્ર દ્વારા કરવામાં આવેલી પ્રાર્થનાને ગજેન્દ્ર સ્તુતિ, ગજેન્દ્ર મોક્ષ સ્તોત્ર અથવા ગજેન્દ્રની શરણાગતિની પ્રાર્થના કહેવામાં આવે છે.

ગજેન્દ્ર મોક્ષની સંપૂર્ણ કથા

ત્રિકૂટ પર્વત અને ઋતુમત ઉદ્યાન

ક્ષીરસાગરની વચ્ચે ત્રિકૂટ નામનો એક દિવ્ય અને વિશાળ પર્વત હતો. તેના ત્રણ મુખ્ય શિખરો સોનું, ચાંદી અને લોખંડથી બનેલા હોવાનું વર્ણન મળે છે.

પર્વત પર અનેક વૃક્ષો, સુગંધિત ફૂલો, ફળો, નદીઓ, ઝરણાં અને સુંદર ગુફાઓ હતાં. ત્યાં સિદ્ધ, ચારણ, ગંધર્વ, વિદ્યાધર, કિન્નર અને અપ્સરાઓ વિહાર કરતાં હતાં.

આ પર્વતની એક ખીણમાં વરુણદેવનું ઋતુમત નામનું મનોહર ઉદ્યાન હતું. ઉદ્યાનમાં એક વિશાળ સરોવર હતું, જેમાં સુવર્ણ કમળ, કુમુદ અને અનેક જળપુષ્પો ખીલતાં હતાં. હંસ, ચક્રવાક અને અન્ય પક્ષીઓ તેની સુંદરતા વધારતાં હતાં.

ગજેન્દ્રનું સરોવરમાં પ્રવેશવું

ત્રિકૂટ પર્વતના વનમાં ગજેન્દ્ર નામનો અત્યંત શક્તિશાળી હાથી રહેતો હતો. તે હાથીઓના વિશાળ સમૂહનો રાજા હતો. તેની શક્તિથી સિંહ, વાઘ અને અન્ય હિંસક પ્રાણીઓ પણ દૂર ભાગતા હતાં.

એક દિવસ ગજેન્દ્ર પોતાની હાથીણીઓ, બાળકો અને સમગ્ર સમૂહ સાથે પાણીની શોધમાં નીકળ્યો. કમળની સુગંધથી આકર્ષાઈ તે ઋતુમત ઉદ્યાનના સરોવર સુધી પહોંચ્યો.

ગજેન્દ્ર સરોવરમાં ઊતર્યો, ઠંડું અને સુગંધિત પાણી પીધું અને પોતાના શરીરની ગરમી દૂર કરી. ત્યારબાદ તેણે પોતાની સૂંઢથી પાણી ઉઠાવી હાથીણીઓ અને બાળકો પર છાંટવાનું શરૂ કર્યું.

શક્તિ, પરિવાર અને આનંદથી ઘેરાયેલો ગજેન્દ્ર તે ક્ષણે આવનારા સંકટથી સંપૂર્ણ અજાણ હતો.

ગ્રાહે ગજેન્દ્રનો પગ પકડ્યો

તે સરોવરમાં એક અત્યંત શક્તિશાળી ગ્રાહ રહેતો હતો. ગજેન્દ્ર પાણીમાં આનંદ કરી રહ્યો હતો ત્યારે ગ્રાહે અચાનક તેનો પગ મજબૂતીથી પકડી લીધો.

ગજેન્દ્રે પોતાની સંપૂર્ણ શક્તિથી પગ છોડાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. તેણે ગ્રાહને પાણીની બહાર ખેંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો, જ્યારે ગ્રાહ તેને વધુ ઊંડા પાણીમાં ખેંચતો રહ્યો.

ગજેન્દ્રની હાથીણીઓ અને સાથી હાથીઓએ તેને પાછળથી ખેંચીને બચાવવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેઓ ગ્રાહની પકડ છોડાવી શક્યા નહીં.

લાંબો સંઘર્ષ અને ઘટતી શક્તિ

હાથી અને ગ્રાહ વચ્ચેનો આ સંઘર્ષ અત્યંત લાંબા સમય સુધી ચાલ્યો. પાણી ગ્રાહનું સ્વાભાવિક સ્થાન હોવાથી તેની શક્તિ વધતી ગઈ, જ્યારે પાણીમાં સતત સંઘર્ષ કરવાથી ગજેન્દ્રની શારીરિક અને માનસિક શક્તિ ઘટતી ગઈ.

ગજેન્દ્ર પાસે વિશાળ શરીર, શક્તિશાળી સાથીઓ અને મોટું પરિવાર હતું. તેમ છતાં તે સંકટમાંથી છૂટી શક્યો નહીં.

આ ક્ષણે ગજેન્દ્રને સમજાયું કે શરીરની શક્તિ, સંબંધીઓ અને ભૌતિક સાધનોની એક મર્યાદા છે. જે પરિસ્થિતિ ભગવાનના વિધાનથી આવે છે, તેમાંથી બહાર આવવા માટે સર્વોચ્ચ આશ્રયની જરૂર છે.

પૂર્વજન્મની ભક્તિ જાગી

જ્યારે બધી બાહ્ય મદદ નિષ્ફળ ગઈ, ત્યારે ગજેન્દ્રના અંતરમાં પૂર્વજન્મમાં શીખેલી ભગવાનની પ્રાર્થના જાગી.

તેણે પોતાના મનને હૃદયમાં સ્થિર કર્યું અને પરમાત્માનું સ્મરણ શરૂ કર્યું. તેણે ભગવાનને કોઈ વિશેષ ભૌતિક લાભ માટે નહીં, પરંતુ અજ્ઞાન, દેહાભિમાન અને સંસારના બંધનમાંથી મુક્તિ માટે પ્રાર્થના કરી.

ગજેન્દ્રે સ્વીકાર્યું કે તેને માત્ર ગ્રાહથી છૂટીને હાથીના શરીરમાં જીવતા રહેવાની ઇચ્છા નથી. તે તો આત્માના પ્રકાશને ઢાંકી રાખતા અજ્ઞાનમાંથી મુક્તિ ઇચ્છે છે.

ભગવાન વિષ્ણુનું આગમન

ગજેન્દ્રની નિષ્કપટ અને સંપૂર્ણ શરણાગતિ સાંભળીને ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુ ગરુડ પર સવાર થઈ તરત સરોવર તરફ આવ્યા. તેમના હાથમાં સુદર્શન ચક્ર હતું અને દેવતાઓ પણ તેમની સાથે ભગવાનની સ્તુતિ કરી રહ્યા હતા.

ગજેન્દ્રે ભગવાનને આવતા જોયા. ભારે પીડામાં હોવા છતાં તેણે પોતાની સૂંઢમાં કમળ ઉઠાવી ભગવાનને અર્પણ કર્યું અને કહ્યું:

“હે નારાયણ, હે સમગ્ર જગતના ગુરુ, હે ભગવાન, તમને નમસ્કાર છે.”

ગ્રાહનો નાશ અને ગજેન્દ્રની મુક્તિ

ભગવાન વિષ્ણુ ગરુડ પરથી તરત નીચે ઊતર્યા. તેમણે ગજેન્દ્ર અને ગ્રાહ બંનેને સરોવરમાંથી બહાર કાઢ્યા અને સુદર્શન ચક્રથી ગ્રાહનું મોં ચીરી ગજેન્દ્રને તેની પકડમાંથી મુક્ત કર્યો.

ભગવાનના સ્પર્શથી ગજેન્દ્રનું અજ્ઞાન અને ભૌતિક બંધન નષ્ટ થયું. તેને નારાયણ સમાન ચાર ભુજાવાળું દિવ્ય સ્વરૂપ પ્રાપ્ત થયું અને તે ભગવાન સાથે વૈકુંઠધામ ગયો.

ગ્રાહ પણ પોતાના મૂળ ગંધર્વ સ્વરૂપમાં પાછો આવ્યો અને ભગવાનને નમન કરીને ગંધર્વલોકમાં ગયો.

ગજેન્દ્ર અને ગ્રાહનો પૂર્વજન્મ

ગજેન્દ્રનો પૂર્વજન્મ રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્ન

ગજેન્દ્ર પોતાના પૂર્વજન્મમાં દ્રવિડ પ્રદેશના પાંડ્ય દેશના રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્ન હતા. તેઓ ભગવાન વિષ્ણુના મહાન ભક્ત હતા.

રાજકાર્ય છોડ્યા પછી તેઓ મલય પર્વત પર આશ્રમ બનાવી તપ, મૌન અને ભગવાનની ઉપાસનામાં રહેતા હતા.

એક દિવસ મહર્ષિ અગસ્ત્ય પોતાના શિષ્યો સાથે તેમના આશ્રમમાં આવ્યા. રાજા ઊંડા ધ્યાન અને મૌનવ્રતમાં હોવાથી તેમનું યોગ્ય સ્વાગત કરી શક્યા નહીં.

ઋષિ અગસ્ત્યએ તેને અપમાન સમજી રાજાને જડબુદ્ધિવાળા હાથીનું શરીર પ્રાપ્ત કરવાનો શ્રાપ આપ્યો. રાજાએ આ શ્રાપને ભગવાનની ઇચ્છા માની સ્વીકાર્યો.

હાથીના જન્મમાં તેઓ પોતાના પૂર્વજન્મનું સામાન્ય જ્ઞાન ભૂલી ગયા, પરંતુ ગંભીર સંકટમાં તેમની જૂની ભક્તિ અને પ્રાર્થના ફરી જાગી.

ગ્રાહનો પૂર્વજન્મ હૂહૂ ગંધર્વ

ગ્રાહ પોતાના પૂર્વજન્મમાં હૂહૂ નામનો ગંધર્વ હતો. એક વખત તેણે પાણીમાં સ્નાન કરતા દેવલ ઋષિનો પગ રમૂજમાં પકડી લીધો.

ઋષિએ ક્રોધમાં તેને ગ્રાહ બનવાનો શ્રાપ આપ્યો. હૂહૂએ ક્ષમા માગતાં ઋષિએ જણાવ્યું કે ભગવાન નારાયણ દ્વારા ગજેન્દ્રની મુક્તિ સમયે તે પણ પોતાના શ્રાપમાંથી મુક્ત થશે.

આથી ભગવાને ગ્રાહનો નાશ કર્યો ત્યારે તે માત્ર મૃત્યુ પામ્યો નહીં, પરંતુ પોતાના ગંધર્વ સ્વરૂપમાં પાછો આવ્યો.

ગજેન્દ્ર મોક્ષ સ્તોત્રનો સંપૂર્ણ ગુજરાતી પાઠ

ગજેન્દ્ર મોક્ષ સ્તોત્રના 33 શ્લોકોનો સરળ ગુજરાતી અર્થ

શ્લોક 1નો અર્થ

ગજેન્દ્રે પોતાની પરિસ્થિતિને બુદ્ધિથી સમજ્યા પછી મનને હૃદયમાં સ્થિર કર્યું અને પૂર્વજન્મમાં શીખેલી પરમ પ્રાર્થનાનું સ્મરણ કર્યું.

શ્લોક 2નો અર્થ

ગજેન્દ્ર તે ભગવાનને નમન કરે છે, જેમની ચેતન શક્તિથી શરીર, મન અને સમગ્ર સૃષ્ટિ કાર્ય કરે છે. તેઓ સર્વ જીવોના મૂળ કારણ અને સર્વોચ્ચ સ્વામી છે.

શ્લોક 3નો અર્થ

આ જગત ભગવાનમાં સ્થિત છે, ભગવાનમાંથી ઉત્પન્ન થયું છે અને ભગવાન દ્વારા જ ચાલે છે. તેમ છતાં ભગવાન આ દૃશ્ય જગત અને તેની પ્રકૃતિથી પર છે. ગજેન્દ્ર તેમની શરણ લે છે.

શ્લોક 4નો અર્થ

ભગવાન પોતાની માયાથી જગતને પ્રગટ અને અપ્રગટ કરે છે, પરંતુ તેઓ તેનાથી બંધાતા નથી. તેઓ સમગ્ર જગતના અસ્પર્શિત સાક્ષી છે.

શ્લોક 5નો અર્થ

પ્રલય સમયે લોક, દેવતા અને સૃષ્ટિનાં કારણો લય પામે છે અને ગાઢ અંધકાર રહે છે. તે અંધકારથી પણ પર જે પરમ પ્રકાશ છે, તે ભગવાન ગજેન્દ્રનું રક્ષણ કરે.

શ્લોક 6નો અર્થ

દેવતાઓ અને ઋષિઓ પણ ભગવાનનું સંપૂર્ણ સ્વરૂપ જાણી શકતા નથી. જેમ અભિનેતાના અનેક રૂપ પાછળનું સાચું વ્યક્તિત્વ દરેકને સમજાતું નથી, તેમ ભગવાનની લીલા દુર્બોધ છે.

શ્લોક 7નો અર્થ

આસક્તિથી મુક્ત, બધા જીવોના હિતેચ્છુ અને પવિત્ર મુનિઓ જે ભગવાનના મંગલમય ધામને મેળવવા તપ કરે છે, તે ભગવાન જ ગજેન્દ્રની અંતિમ ગતિ છે.

શ્લોક 8નો અર્થ

ભગવાનનો જન્મ, કર્મ, નામ, રૂપ અથવા ગુણ સામાન્ય જીવની જેમ કર્મના બંધનથી નથી. છતાં સૃષ્ટિની રક્ષા માટે તેઓ પોતાની માયાથી વિવિધ સ્વરૂપ ધારણ કરે છે.

શ્લોક 9નો અર્થ

અનંત શક્તિવાળા, સ્વરૂપથી નિરાકાર છતાં અનેક સ્વરૂપોમાં પ્રગટ થતા અને અદ્ભુત કર્મ કરનાર પરમેશ્વરને ગજેન્દ્ર નમન કરે છે.

શ્લોક 10નો અર્થ

ભગવાન આત્માને પ્રકાશ આપનાર, બધાના સાક્ષી અને પરમાત્મા છે. મન, વાણી અને વિચાર પણ તેમના પૂર્ણ સ્વરૂપ સુધી પહોંચી શકતા નથી.

શ્લોક 11નો અર્થ

શુદ્ધ સત્ત્વ, નિષ્કામ કર્મ અને વિવેક દ્વારા અનુભવાતા મોક્ષાનંદના સ્વામી ભગવાનને ગજેન્દ્ર નમસ્કાર કરે છે.

શ્લોક 12નો અર્થ

ભગવાન ગુણોના કાર્ય અનુસાર શાંત, પ્રચંડ અથવા ગૂઢ રૂપે અનુભવાય છે, પરંતુ પોતાના મૂળ સ્વરૂપમાં તેઓ ભેદરહિત, સમભાવવાળા અને જ્ઞાનસ્વરૂપ છે.

શ્લોક 13નો અર્થ

ભગવાન દરેક શરીરના ક્ષેત્રજ્ઞ, સર્વના નિયામક, સાક્ષી અને મૂળ પ્રકૃતિના પણ પરમ કારણ છે.

શ્લોક 14નો અર્થ

ભગવાન ઇન્દ્રિયો, તેમના વિષયો અને દરેક અનુભવના મૂળ સાક્ષી છે. જડ જગત તેમના પ્રકાશથી જ અસ્તિત્વ ધરાવતું દેખાય છે.

શ્લોક 15નો અર્થ

ભગવાન સમગ્ર સૃષ્ટિના કારણ છે, પરંતુ તેમનું પોતાનું કોઈ બીજું કારણ નથી. તેઓ શાસ્ત્રોના અંતિમ તાત્પર્ય, મોક્ષ અને જીવની અંતિમ ગતિ છે.

શ્લોક 16નો અર્થ

જેમ લાકડામાં અગ્નિ છુપાયેલો હોય છે, તેમ ત્રણ ગુણોમાં ચેતનાનું દિવ્ય તેજ રહેલું છે. નિષ્કામ અને જ્ઞાની ભક્તમાં ભગવાન સ્વયંપ્રકાશ રૂપે પ્રગટ થાય છે.

શ્લોક 17નો અર્થ

ગજેન્દ્ર પોતાના જેવા અજ્ઞાનના બંધનમાં ફસાયેલા જીવને મુક્ત કરનાર, કરુણામય અને દરેકના હૃદયમાં અંતર્યામી રૂપે રહેલા ભગવાનને નમન કરે છે.

શ્લોક 18નો અર્થ

શરીર, સંતાન, ઘર, ધન અને પરિવારની આસક્તિમાં બંધાયેલાઓ માટે ભગવાનનો અનુભવ મુશ્કેલ છે. પરંતુ મુક્ત આત્માઓ તેમને પોતાના હૃદયમાં અનુભવ કરે છે.

શ્લોક 19નો અર્થ

ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ માટે ભગવાનની ઉપાસના કરનારા પોતાની ઇચ્છિત ગતિ મેળવે છે. ગજેન્દ્ર ભગવાન પાસે માત્ર તાત્કાલિક બચાવ નહીં, પરંતુ સંપૂર્ણ મુક્તિ માંગે છે.

શ્લોક 20નો અર્થ

ભગવાનના અનન્ય ભક્તો કોઈ ભૌતિક વસ્તુ માંગતા નથી. તેઓ ભગવાનના મંગલમય અને અદ્ભુત ચરિત્રોનું ગાન કરીને આનંદના સાગરમાં લીન રહે છે.

શ્લોક 21નો અર્થ

ગજેન્દ્ર અવિનાશી, પરમ બ્રહ્મ, મન અને ઇન્દ્રિયોથી પર, આધ્યાત્મિક યોગથી અનુભવાતા, અનંત અને સંપૂર્ણ ભગવાનની સ્તુતિ કરે છે.

શ્લોક 22નો અર્થ

બ્રહ્મા સહિત દેવતાઓ, વેદો, લોક અને સમગ્ર ચરાચર જગત ભગવાનની એક નાની શક્તિ દ્વારા નામ અને સ્વરૂપના ભેદથી પ્રગટ થયા છે.

શ્લોક 23નો અર્થ

જેમ અગ્નિમાંથી જ્વાળા અને સૂર્યમાંથી કિરણો નીકળીને ફરી તેમાં લય પામે છે, તેમ બુદ્ધિ, મન, ઇન્દ્રિયો અને શરીરો ભગવાનમાંથી પ્રગટ થઈ ફરી તેમાં જ લય પામે છે.

શ્લોક 24નો અર્થ

પરમાત્મા માત્ર દેવ, અસુર, મનુષ્ય, પ્રાણી, સ્ત્રી કે પુરુષ જેવા કોઈ એક વિભાગમાં મર્યાદિત નથી. બધા મર્યાદિત વર્ણનો દૂર કર્યા પછી જે પરમ સત્ય બાકી રહે છે, તે ભગવાન છે.

શ્લોક 25નો અર્થ

ગજેન્દ્ર કહે છે કે તેને માત્ર ગ્રાહમાંથી છૂટીને હાથીના શરીરમાં વધુ સમય જીવવાની ઇચ્છા નથી. તે આત્માના જ્ઞાનને ઢાંકતા અવિનાશી અજ્ઞાનમાંથી મુક્તિ ઇચ્છે છે.

શ્લોક 26નો અર્થ

ગજેન્દ્ર વિશ્વના સર્જક, વિશ્વરૂપ, વિશ્વથી પર, સર્વના આત્મા, અજન્મા અને પરમ પદરૂપ ભગવાનને પૂર્ણ શરણાગતિથી નમન કરે છે.

શ્લોક 27નો અર્થ

યોગ અને ભક્તિથી કર્મબંધન નષ્ટ કરનારા યોગીઓ પોતાના શુદ્ધ હૃદયમાં જે યોગેશ્વરને જુએ છે, ગજેન્દ્ર તેમને નમન કરે છે.

શ્લોક 28નો અર્થ

ભગવાનની સત્ત્વ, રજ અને તમરૂપ શક્તિઓ અત્યંત પ્રબળ છે. ઇન્દ્રિયોના દાસ બનેલા લોકો માટે તેમનો માર્ગ સમજવો મુશ્કેલ છે, પરંતુ ભગવાન શરણાગતના રક્ષક છે.

શ્લોક 29નો અર્થ

અહંકાર અને માયાથી ઢંકાયેલો જીવ પોતાનું સાચું આત્મસ્વરૂપ ઓળખી શકતો નથી. ગજેન્દ્ર અનંત મહિમાવાળા ભગવાનની શરણ લે છે.

શ્લોક 30નો અર્થ

ગજેન્દ્રે કોઈ એક દેવતાના મર્યાદિત સ્વરૂપને નહીં, પરંતુ નિર્વિશેષ અને સર્વાત્મા પરમ સત્યને પ્રાર્થના કરી. તેથી સર્વ દેવમય ભગવાન હરિ સ્વયં તેની સામે પ્રગટ થયા.

શ્લોક 31નો અર્થ

ગજેન્દ્રની પીડા અને સ્તુતિ સાંભળી જગતના આશ્રય ભગવાન વિષ્ણુ ગરુડ પર સવાર થઈ સુદર્શન ચક્ર સાથે તરત ત્યાં આવ્યા.

શ્લોક 32નો અર્થ

ગ્રાહની પકડથી પીડાતા ગજેન્દ્રે ભગવાનને આવતા જોયા. તેણે સૂંઢમાં કમળ ઉઠાવી અત્યંત મુશ્કેલીથી કહ્યું, “હે નારાયણ, હે સમગ્ર જગતના ગુરુ, તમને નમસ્કાર છે.”

શ્લોક 33નો અર્થ

ભગવાને કરુણાથી ગરુડ પરથી નીચે ઊતરી ગજેન્દ્ર અને ગ્રાહને સરોવરમાંથી બહાર કાઢ્યા. સુદર્શન ચક્રથી ગ્રાહનું મોં ચીરી તેમણે ગજેન્દ્રને મુક્ત કર્યો.

ગજેન્દ્ર મોક્ષ સ્ત્રોત કથાનો પ્રતીકાત્મક અર્થ

શારીરિક શક્તિની મર્યાદા

ગજેન્દ્ર અત્યંત શક્તિશાળી હતો, પરંતુ પાણીમાં ગ્રાહ સામે તેની શક્તિ ધીમે-ધીમે ઘટી. આ બતાવે છે કે જીવનમાં પરિસ્થિતિ અને સમય ક્યારેક સૌથી શક્તિશાળી વ્યક્તિને પણ નિર્બળ બનાવી શકે છે.

પરિવાર મદદ કરી શકે છે, પરંતુ દરેક બંધન તોડી શકતો નથી

ગજેન્દ્રના સાથીઓએ તેને બચાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પરંતુ સફળ ન થયા. પરિવાર અને મિત્રોની મદદ મૂલ્યવાન છે, પરંતુ આંતરિક અજ્ઞાન અને કર્મબંધનથી મુક્તિ માટે વ્યક્તિએ પોતાના અંતરમાં જાગવું પડે છે.

સાચી શરણાગતિ નિષ્ક્રિયતા નથી

ગજેન્દ્રે પહેલાં પોતાની સંપૂર્ણ શક્તિથી પ્રયત્ન કર્યો. બધી શક્યતા પૂર્ણ થયા પછી તેણે ભગવાનની શરણ લીધી. તેથી શરણાગતિનો અર્થ પ્રયત્ન છોડવો નહીં, પરંતુ પ્રયત્ન સાથે અહંકાર છોડવો છે.

મોક્ષ માત્ર સંકટમાંથી બચવાનું નામ નથી

ગજેન્દ્રે માત્ર પોતાનું શરીર બચાવવાની પ્રાર્થના કરી નહોતી. તેણે આત્મજ્ઞાનને ઢાંકતા અજ્ઞાનમાંથી મુક્તિ માગી. આ ગજેન્દ્ર સ્તુતિનું સૌથી ઊંડું આધ્યાત્મિક શિક્ષણ છે.

ગજેન્દ્ર મોક્ષ સ્ત્રોત આધ્યાત્મિક મહત્વ

1. અનન્ય શરણાગતિ

જ્યારે ગજેન્દ્ર પાસે બીજો કોઈ આશ્રય રહ્યો નહીં, ત્યારે તેણે સંપૂર્ણ હૃદયથી ભગવાનની શરણ લીધી. આ શરણાગતિ ભયમાંથી નહીં, પરંતુ પરમ સત્યની સમજણમાંથી જન્મી હતી.

2. પૂર્વસાધના ક્યારેય વ્યર્થ નથી જતી

ગજેન્દ્ર હાથીના જન્મમાં પોતાનું માનવીય જીવન ભૂલી ગયો હતો, છતાં પૂર્વજન્મની ભક્તિ ગંભીર સંકટમાં જાગી. આ દર્શાવે છે કે સાચી આધ્યાત્મિક સાધના અંતરમાં સંસ્કારરૂપે રહે છે.

3. ભગવાન ભક્તના બાહ્ય સ્વરૂપને નથી જોતા

ગજેન્દ્ર માનવ, ઋષિ અથવા પંડિત નહોતો. તે હાથીના શરીરમાં હતો, છતાં તેની નિષ્કપટ પ્રાર્થનાએ ભગવાનને પ્રગટ કર્યા.

4. પ્રાર્થનાનો હેતુ આત્મજ્ઞાન છે

સ્તોત્રમાં ગજેન્દ્ર ધન, રાજ્ય અથવા ભૌતિક આનંદ માંગતો નથી. તે અજ્ઞાન અને કર્મબંધનમાંથી મુક્તિની પ્રાર્થના કરે છે.

5. ભગવાન અને મોક્ષનું તત્ત્વજ્ઞાન

ગજેન્દ્રની પ્રાર્થના ભગવાનને સૃષ્ટિના સર્જક, સાક્ષી, પરમાત્મા, નિરાકાર અને અનેક સ્વરૂપોમાં પ્રગટ થનાર પરમ બ્રહ્મ તરીકે સમજાવે છે.

6. ભગવાનની કૃપા બંનેને મુક્ત કરે છે

ભગવાને ગજેન્દ્રને બચાવ્યો અને ગ્રાહને પણ તેના શ્રાપમાંથી મુક્ત કર્યો. દિવ્ય કૃપા માત્ર એક પક્ષના વિનાશ માટે નહીં, પરંતુ યોગ્ય સમયે બંનેના કલ્યાણ માટે કાર્ય કરે છે.

ગજેન્દ્ર મોક્ષ સ્તોત્રના પરંપરાગત લાભ

નીચેના લાભ ધાર્મિક પરંપરા, શ્રદ્ધા અને વ્યક્તિગત આધ્યાત્મિક અનુભવ પર આધારિત છે. તેમને કોઈ ચમત્કાર, સારવાર અથવા ચોક્કસ ભૌતિક પરિણામની ખાતરી તરીકે જોવું જોઈએ નહીં.

• ભગવાન વિષ્ણુ પ્રત્યે શ્રદ્ધા અને શરણાગતિ મજબૂત કરે છે.
• ભય અને મુશ્કેલીમાં આધ્યાત્મિક હિંમત આપી શકે છે.
• અહંકાર અને માત્ર પોતાની શક્તિ પરના અતિશય વિશ્વાસ પર વિચારવાની પ્રેરણા આપે છે.
• આત્મા અને શરીર વચ્ચેનો ભેદ સમજવામાં મદદ કરે છે.
• નિયમિત પ્રાર્થના અને એકાગ્રતાની ટેવ વિકસાવે છે.
• કર્મ, આસક્તિ અને સંસારના બંધન વિશે આધ્યાત્મિક સમજ આપે છે.
• કઠિન પરિસ્થિતિમાં ધીરજ અને વિશ્વાસ જાળવવાની પ્રેરણા આપે છે.
• ભગવાનના નામ અને તત્ત્વના ગહન ધ્યાન માટે ઉપયોગી છે.
• પરિવાર સાથે કથા સાંભળવાથી ભક્તિમય વાતાવરણ બની શકે છે.
• પૂર્વજન્મની સાધના અને સારા સંસ્કારોના મહત્વનું સ્મરણ કરાવે છે.

શું ગજેન્દ્ર મોક્ષ વાંચવાથી સંકટ દૂર થાય છે?

પરંપરાગત રીતે આ પાઠ સંકટમાં ભગવાનના આશ્રયનું સ્મરણ કરાવે છે. પરંતુ પાઠ સાથે પરિસ્થિતિને અનુરૂપ યોગ્ય વ્યવહારિક પગલાં પણ લેવા જોઈએ.

આરોગ્યની મુશ્કેલીમાં ડૉક્ટર, આર્થિક મુશ્કેલીમાં યોગ્ય આયોજન અને કાનૂની સમસ્યામાં નિષ્ણાત સલાહ લેવી જરૂરી છે.

શું ગજેન્દ્ર મોક્ષ રોગ દૂર કરે છે?

પાઠ બીમારી દરમિયાન આશા, ધૈર્ય અને આધ્યાત્મિક સહારો આપી શકે છે, પરંતુ તે તબીબી તપાસ અથવા સારવારનો વિકલ્પ નથી.

શું આ સ્તોત્ર ભય અને ચિંતામાં મદદ કરે છે?

ધીમા શ્વાસ, એકાગ્રતા અને અર્થ સાથે પાઠ કરવાથી કેટલાક લોકોને શાંતિ મળી શકે છે. ગંભીર અથવા સતત ચિંતા હોય તો માનસિક આરોગ્ય નિષ્ણાતની મદદ પણ લેવી જોઈએ.

ગજેન્દ્ર મોક્ષ સ્તોત્રની સરળ પાઠવિધિ

સામાન્ય ઘરપૂજા માટે કોઈ જટિલ વિધિ ફરજિયાત નથી. સ્વચ્છતા, ધ્યાન, શ્રદ્ધા અને સ્તોત્રના ભાવને સમજવું વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.

1. સ્નાન કરો અથવા હાથ, પગ અને મોઢું ધોઈ સ્વચ્છ થાઓ.
2. સ્વચ્છ અને શાંત સ્થળે પૂર્વ અથવા ઉત્તર દિશા તરફ મુખ રાખીને બેસો.
3. ભગવાન વિષ્ણુ, લક્ષ્મીનારાયણ અથવા શ્રીકૃષ્ણનું ચિત્ર સામે રાખો.
4. સુરક્ષિત હોય તો ઘી અથવા તેલનો દીવો પ્રગટાવો.
5. ભગવાનને ફૂલ, તુલસીદળ, કમળ અથવા સ્વચ્છ જળ અર્પણ કરો.
6. થોડા સમય માટે આંખ બંધ કરીને શ્વાસને સામાન્ય કરો.
7. ત્રણ અથવા અગિયાર વખત “ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય” બોલો.
8. ગજેન્દ્રની જેમ પોતાના અહંકાર અને ભયને ભગવાન સમક્ષ અર્પણ કરવાની ભાવના રાખો.
9. 33 શ્લોકો ધીમે અને સ્પષ્ટ રીતે વાંચો.
10. શ્લોકોના સરળ અર્થ પર પણ વિચાર કરો.
11. અંતમાં ભગવાન વિષ્ણુની આરતી અથવા “ૐ જય જગદીશ હરે” ગાઈ શકો છો.
12. પોતાના પરિવાર અને બધા જીવોના કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરો.

સરળ સંકલ્પ: હે ભગવાન નારાયણ, ગજેન્દ્રની જેમ હું પણ તમારી શરણ લઉં છું. મારા મનમાંથી ભય, અહંકાર, અજ્ઞાન અને અયોગ્ય આસક્તિ દૂર કરો. મને સત્ય, ભક્તિ અને યોગ્ય કર્મના માર્ગે ચલાવો.

શરૂઆત કરનાર માટે સરળ ક્રમ

1. પહેલા ગજેન્દ્ર મોક્ષની કથા વાંચો.
2. દરરોજ શ્લોક 2થી 5નો પાઠ શરૂ કરો.
3. દર અઠવાડિયે પાંચથી સાત નવા શ્લોક ઉમેરો.
4. વિશ્વસનીય ઓડિયો સાથે ઉચ્ચારણ શીખો.
5. ધીમે-ધીમે સંપૂર્ણ 33 શ્લોકોનો પાઠ કરો.

ગજેન્દ્ર મોક્ષનો પાઠ ક્યારે કરવો?

આ સ્તોત્ર કોઈ પણ દિવસે અને કોઈ પણ શાંત સમયે વાંચી શકાય છે. નિયમિતતા અને એકાગ્રતા વિશેષ દિવસ કરતાં વધુ મહત્વપૂર્ણ છે.

• સવારે સ્નાન કર્યા પછી
• બ્રહ્મમુહૂર્તમાં, જો અનુકૂળ હોય
• સાંજની પૂજા સમયે
• એકાદશીના દિવસે
• ગુરુવારે
• પૂર્ણિમાના દિવસે
• સંકટ અથવા ભયના સમયે
• મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય પહેલાં
• મુસાફરી શરૂ કરતાં પહેલાં
• બીમારી દરમિયાન આધ્યાત્મિક પ્રાર્થના તરીકે
• રાત્રે સૂતા પહેલાં શાંત સ્વરે

શું દરરોજ ગજેન્દ્ર મોક્ષ વાંચી શકાય?

હા. સમય અને ક્ષમતા અનુસાર સંપૂર્ણ સ્તોત્ર, થોડા શ્લોક અથવા માત્ર તેની કથા અને અર્થનું ધ્યાન કરી શકાય છે.

પાઠમાં કેટલો સમય લાગે છે?

સામાન્ય ગતિએ 33 શ્લોકોના પાઠમાં લગભગ 15થી 25 મિનિટ લાગી શકે છે. શરૂઆતમાં ઉચ્ચારણ શીખતાં વધુ સમય લાગી શકે છે.

કેટલી વાર પાઠ કરવો?

દૈનિક એકાગ્રતાપૂર્વક એક પાઠ પૂરતો છે. સંખ્યાથી વધુ મહત્વપૂર્ણ શ્રદ્ધા, અર્થ અને જીવનમાં તેની શિખામણનો અમલ છે.

ગજેન્દ્ર મોક્ષ પાઠના સામાન્ય નિયમો

• શરીર અને પાઠસ્થળને શક્ય હોય તેટલું સ્વચ્છ રાખો.
• શ્લોકો ઉતાવળથી વાંચવાને બદલે ધીમે અને સ્પષ્ટ બોલો.
• મોબાઇલ અને અન્ય વિક્ષેપોથી થોડો સમય દૂર રહો.
• સ્તોત્રને માત્ર ભૌતિક લાભ મેળવવાનો ઉપાય ન બનાવો.
• શ્લોક 25માં વ્યક્ત થયેલી અજ્ઞાનમાંથી મુક્તિની પ્રાર્થનાને સમજવાનો પ્રયત્ન કરો.
• ઉચ્ચારણમાં નાની ભૂલ થાય તો ગભરાશો નહીં.
• પાઠ સાથે પોતાની જવાબદારી અને યોગ્ય પ્રયત્ન ચાલુ રાખો.
• કોઈને હાનિ પહોંચાડવાની ઇચ્છાથી પ્રાર્થના ન કરો.
• શક્ય હોય ત્યારે પાઠ સાથે તેનો અર્થ પણ વાંચો.

ઉચ્ચારણ ખોટું થાય તો શું કરવું?

શરૂઆતમાં સામાન્ય ભૂલો થવી સ્વાભાવિક છે. ધીમે વાંચો, વિશ્વસનીય ઓડિયો સાંભળો અને નિયમિત અભ્યાસથી ઉચ્ચારણ સુધારો.

શું માત્ર સાંભળવાથી પણ લાભ મળે?

હા. ધ્યાનપૂર્વક સાંભળવું પણ ભક્તિપૂર્ણ સાધના છે. માત્ર પૃષ્ઠભૂમિમાં વગાડવાને બદલે થોડો સમય શબ્દો અને તેમના અર્થ પર ધ્યાન આપવું વધુ ઉપયોગી છે.

શું દીવો, કમળ અથવા તુલસી ફરજિયાત છે?

ના. આ વસ્તુઓ ભક્તિમય વાતાવરણ બનાવે છે, પરંતુ તેમની ગેરહાજરીમાં પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક પાઠ કરી શકાય છે.

ગજેન્દ્ર મોક્ષ સ્તોત્ર ગુજરાતી PDF

ગજેન્દ્ર મોક્ષ ગુજરાતી PDF મોબાઇલ, ટેબ્લેટ અથવા કમ્પ્યુટરમાં સાચવીને નિયમિત પાઠ માટે ઉપયોગ કરી શકાય છે. તેને છાપીને પૂજાસ્થળે પણ રાખી શકાય છે.

સારી PDFમાં નીચેની બાબતો સામેલ હોવી જોઈએ:

• ગુજરાતી લિપિમાં તમામ 33 શ્લોક
• યોગ્ય શ્લોક ક્રમ
• વાંચવા યોગ્ય મોટા અક્ષર
• દરેક શ્લોકનો સરળ ગુજરાતી અર્થ
• ગજેન્દ્ર મોક્ષની સંપૂર્ણ કથા
• મોબાઇલ અને પ્રિન્ટ માટે અનુકૂળ રચના

ગજેન્દ્ર મોક્ષ સ્તોત્ર ગુજરાતી PDF ડાઉનલોડ કરો

ગજેન્દ્ર મોક્ષ વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

1. ગજેન્દ્ર મોક્ષ શું છે?

ગજેન્દ્ર મોક્ષ ભગવાન વિષ્ણુ દ્વારા ગ્રાહના ચંગુલમાં ફસાયેલા ગજેન્દ્રને બચાવી આધ્યાત્મિક મુક્તિ આપવાની ભાગવત કથા છે.

2. ગજેન્દ્ર મોક્ષ કયા ગ્રંથમાં છે?

આ કથા શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના આઠમા સ્કંધના બીજા, ત્રીજા અને ચોથા અધ્યાયમાં આવે છે.

3. ગજેન્દ્ર મોક્ષ સ્તોત્રમાં કેટલા શ્લોક છે?

શ્રીમદ્ ભાગવતના આઠમા સ્કંધના ત્રીજા અધ્યાયમાં ગજેન્દ્રની પ્રાર્થના અને મુક્તિ સાથે કુલ 33 શ્લોક છે.

4. ગજેન્દ્ર કોણ હતો?

ગજેન્દ્ર હાથીઓનો રાજા હતો. પૂર્વજન્મમાં તે ભગવાન વિષ્ણુનો ભક્ત રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્ન હતો.

5. ગ્રાહ કોણ હતો?

ગ્રાહ પૂર્વજન્મમાં હૂહૂ નામનો ગંધર્વ હતો, જેને દેવલ ઋષિના શ્રાપથી ગ્રાહનું શરીર મળ્યું હતું.

6. ગજેન્દ્રને હાથીનું શરીર કેમ મળ્યું?

રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્ન ધ્યાનમાં લીન હોવાથી મહર્ષિ અગસ્ત્યનું સ્વાગત ન કરી શક્યા. ઋષિએ તેમને જડબુદ્ધિવાળા હાથીનું શરીર મળવાનો શ્રાપ આપ્યો.

7. ગજેન્દ્ર અને ગ્રાહ કેટલો સમય લડ્યા?

ભાગવતની કથા મુજબ તેમનો સંઘર્ષ એક હજાર વર્ષ સુધી ચાલ્યો હોવાનું વર્ણન છે.

8. ભગવાન વિષ્ણુએ ગજેન્દ્રને કેવી રીતે બચાવ્યો?

ભગવાન ગરુડ પર સવાર થઈ આવ્યા, બંનેને સરોવરમાંથી બહાર કાઢ્યા અને સુદર્શન ચક્રથી ગ્રાહનું મોં ચીરી ગજેન્દ્રને મુક્ત કર્યો.

9. ગજેન્દ્રએ ભગવાનને શું અર્પણ કર્યું?

ગજેન્દ્રએ પોતાની સૂંઢમાં કમળ ઉઠાવી ભગવાન નારાયણને અર્પણ કર્યું.

10. શું ગજેન્દ્ર મોક્ષ દરરોજ વાંચી શકાય?

હા. તેને દૈનિક સવાર અથવા સાંજની પ્રાર્થનામાં સામેલ કરી શકાય છે.

11. શું મહિલાઓ ગજેન્દ્ર મોક્ષ વાંચી શકે?

હા. મહિલાઓ અને પુરુષો બંને શ્રદ્ધાપૂર્વક આ સ્તોત્ર વાંચી અથવા સાંભળી શકે છે.

12. શું બાળકો આ સ્તોત્ર વાંચી શકે?

હા. બાળકોને પહેલાં કથા, સરળ અર્થ અને થોડા શ્લોક શીખવી શકાય છે. ધીમે-ધીમે સંપૂર્ણ પાઠ તરફ લઈ જઈ શકાય.

13. શું રાત્રે ગજેન્દ્ર મોક્ષ વાંચી શકાય?

હા. સાંજની પૂજા અથવા સૂતા પહેલાં શાંત સ્વરે તેનો પાઠ કરી શકાય છે.

14. શું સ્નાન કર્યા વગર પાઠ કરી શકાય?

નિયમિત પૂજામાં સ્નાન અને સ્વચ્છતા સારી માનવામાં આવે છે. પરંતુ બીમારી, મુસાફરી અથવા અચાનક સંકટમાં ભગવાનનું સ્મરણ કરવા માટે સ્નાનની રાહ જોવી જરૂરી નથી.

15. શું આ પાઠ માટે ઉપવાસ જરૂરી છે?

ના. સામાન્ય પાઠ માટે ઉપવાસ ફરજિયાત નથી. એકાદશીના દિવસે વ્યક્તિ પોતાના આરોગ્ય અને પરંપરા અનુસાર વ્રત રાખી શકે છે.

16. ગજેન્દ્ર મોક્ષ અને ગજેન્દ્ર સ્તુતિ એક જ છે?

ગજેન્દ્ર સ્તુતિ ગજેન્દ્ર દ્વારા કરવામાં આવેલી પ્રાર્થના છે. ગજેન્દ્ર મોક્ષમાં સંપૂર્ણ કથા, પ્રાર્થના, ભગવાનનું આગમન અને મુક્તિનો પ્રસંગ સામેલ છે.

17. ગજેન્દ્ર મોક્ષ અને નારાયણ કવચ એક જ છે?

ના. નારાયણ કવચ શ્રીમદ્ ભાગવતના છઠ્ઠા સ્કંધમાં આવેલ રક્ષણાત્મક સ્તોત્ર છે. ગજેન્દ્ર મોક્ષ આઠમા સ્કંધમાં આવેલી શરણાગતિ અને મુક્તિની કથા છે.

18. શું માત્ર ગજેન્દ્રની કથા સાંભળવી પૂરતી છે?

કથા સાંભળવી પણ ભક્તિપૂર્ણ છે. વધુ ઊંડા અભ્યાસ માટે સ્તોત્રના શ્લોક અને તેમનો અર્થ પણ વાંચી શકાય છે.

19. ગજેન્દ્ર મોક્ષનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ શ્લોક કયો છે?

બધા શ્લોક મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ શ્લોક 25માં ગજેન્દ્ર સ્પષ્ટ કરે છે કે તેને માત્ર શરીર બચાવવું નથી; તે અજ્ઞાનના આવરણમાંથી મુક્તિ ઇચ્છે છે. આ સ્તોત્રનો મુખ્ય આધ્યાત્મિક ભાવ છે.

20. ગજેન્દ્ર મોક્ષનો મુખ્ય સંદેશ શું છે?

તેનો મુખ્ય સંદેશ છે કે ભૌતિક શક્તિ અને સંબંધોની મર્યાદા છે. સચ્ચો પ્રયત્ન કર્યા પછી અહંકાર છોડીને ભગવાનની શરણ લેવી અને અજ્ઞાનમાંથી મુક્તિ માંગવી જોઈએ.

21. શું ગજેન્દ્રને મોક્ષ મળ્યો હતો?

હા. ભગવાનના સ્પર્શથી તે ભૌતિક અજ્ઞાન અને બંધનથી મુક્ત થયો અને નારાયણ સમાન દિવ્ય સ્વરૂપ પ્રાપ્ત કરીને વૈકુંઠ ગયો.

22. શું ગ્રાહને પણ મુક્તિ મળી?

હા. ભગવાનના ચક્રથી ગ્રાહનું શરીર નષ્ટ થતાં તે પોતાના મૂળ હૂહૂ ગંધર્વ સ્વરૂપમાં પાછો આવ્યો અને શ્રાપમાંથી મુક્ત થયો.

23. પાઠ કરતી વખતે કયો મંત્ર બોલી શકાય?

પાઠ પહેલાં અથવા પછી “ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય” અને “ૐ નમો નારાયણાય” મંત્રનો જપ કરી શકાય છે.

24. શું ગજેન્દ્ર મોક્ષ માત્ર સંકટમાં જ વાંચવો?

ના. તેને દૈનિક આધ્યાત્મિક અભ્યાસ, ભક્તિ, આત્મજ્ઞાન અને શરણાગતિના ચિંતન માટે પણ વાંચી શકાય છે.

25. પાઠમાં ભૂલ થાય તો શું કરવું?

ગભરાશો નહીં. શબ્દ સમજાય ત્યારે સુધારો, વિશ્વસનીય ઓડિયોથી ઉચ્ચારણ શીખો અને અંતમાં ભગવાન પાસે અજાણતાં થયેલી ભૂલ માટે ક્ષમા માગો.

નિષ્કર્ષ

ગજેન્દ્ર મોક્ષ માત્ર ભગવાને એક હાથીને ગ્રાહથી બચાવ્યો એવી કથા નથી. તે જીવાત્માની સંસાર, કર્મ, અહંકાર અને અજ્ઞાન સામેની લાંબી લડાઈનું આધ્યાત્મિક ચિત્ર છે.

ગજેન્દ્ર પાસે શક્તિ, પરિવાર અને સામર્થ્ય બધું હતું. પરંતુ જ્યારે તે બધું નિષ્ફળ ગયું, ત્યારે તેના અંતરમાં સાચી ભક્તિ જાગી. તેણે માત્ર શરીર બચાવવાની નહીં, પરંતુ અજ્ઞાનમાંથી મુક્તિની પ્રાર્થના કરી.

ભગવાન વિષ્ણુનું તરત આગમન દર્શાવે છે કે સાચી શરણાગતિમાં ભક્ત અને ભગવાન વચ્ચે કોઈ અંતર રહેતું નથી. ભગવાને ગજેન્દ્રને બચાવવાની સાથે ગ્રાહને પણ તેના શ્રાપમાંથી મુક્ત કર્યો.

આ કથા આપણને પ્રયત્ન કરવો, પોતાની મર્યાદા ઓળખવી, અહંકાર છોડવો અને ધર્મપૂર્ણ જીવન સાથે ભગવાનની શરણ લેવી શીખવે છે.

ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય। ૐ નમો નારાયણાય। ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુની જય।